Sáng ngày 30.6.2025, Viện Ngôn ngữ học đã tổ chức Tọa đàm Khoa học với chủ đề “Bách khoa toàn thư (tổng hợp) - một số vấn đề về lịch sử và thực tại”. Buổi tọa đàm do PGS.TS Lại Văn Hùng trình bày. Tham dự Tọa đàm có TS. Đặng Thị Phượng, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Ngôn ngữ học và đông đảo các nhà khoa học trong và ngoài Viện quan tâm đến lĩnh vực Từ điển học và Bách khoa thư học.
Báo cáo của PGS.TS Lại Văn Hùng đã phác họa những nét cơ bản nhất về bức tranh toàn cảnh của Bách khoa toàn thư (tổng hợp) ở Việt Nam từ trước đến thời điểm hiện tại. Báo cáo được chia thành hai phần: Phần thứ nhất, trình bài vài nét về sự ra đời của Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam. Từ năm 1978, Bộ Chính trị đã có chủ trương giao cho Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Văn hóa - Thông tin tổ chức biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam. Đến năm 1981, Bộ Chính trị đã ra nghị quyết về việc “Xúc tiến việc biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam”. Năm 1983, Hội đồng Bộ trưởng đã ban hành nghị quyết thành lập Viện Từ điển bách khoa thuộc Ủy ban Khoa học xã hội (nay là Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam). Đến năm 1987, có quyết định thành lập Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam. Sang năm 1988, ra quyết định thành lập Trung tâm Quốc gia Biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam trên cơ sở của Viện Từ điển bách khoa thuộc Ủy ban KHXH và Văn phòng Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam, là cơ quan giúp việc cho Hội đồng. Năm 1992, Thủ tướng Chính phủ đã giao nhiệm vụ tổ chức biên soạn “Từ điển bách khoa Việt Nam” cho Viện Khoa học xã hội Việt Nam; đồng thời chuyển Trung tâm về Viện KHXH Việt Nam. Đầu năm 1993, các ban biên soạn của “Từ điển bách khoa Việt Nam” được hình thành. Năm 1995 xuất bản tập 1 và đến năm 2004 xuất bản đủ 4 tập “Từ điển bách khoa Việt Nam”. Năm 2007, Chính phủ ra quyết định kết thúc hoạt động của Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo biên soạn Từ điển Bách khoa Việt Nam; chuyển Văn phòng Hội đồng và Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa về Viện Khoa học xã hội Việt Nam quản lý. Thủ tướng Chính phủ giao Viện Khoa học xã hội Việt Nam chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan đề xuất phương án tổ chức công tác biên soạn, xuất bản các loại Từ điển Bách khoa và Bách khoa toàn thư Việt Nam, báo cáo Thủ tướng Chính phủ; chủ động sắp xếp tổ chức, hoạt động của Văn phòng Hội đồng Quốc gia chỉ đạo biên soạn Từ điển Bách khoa Việt Nam và Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa theo thẩm quyền. Trên cơ sở đó, năm 2008, Thủ tướng Chính phủ ra nghị định thành lập Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam, thuộc Viện Khoa học xã hội Việt Nam (nay là Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) và hoạt động cho đến hết năm 2024 sáp nhập vào Viện Ngôn ngữ học. Trong báo cáo, diễn giả cũng trình bày khái quát quá trình hình thành Đề án biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam từ năm 2007 cho đến năm 2014 được Chính phủ phê duyệt bao gồm 36 quyển (hiện tại tách thành 38 quyển) tập hợp của hơn 70 ngành khoa học. Đây hứa hẹn sẽ là bộ sách bao trùm tất cả tri thức của dân tộc Việt Nam và có giá trị to lớn trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, là bộ sách tra cứu toàn diện và đầy đủ nhất về đất nước và con người Việt Nam.
Phần thứ hai, báo cáo trình bày một số vấn đề thực tại của Bách khoa toàn thư tổng hợp và nhiệm vụ của Phòng Bách khoa thư Tổng hợp hiện nay. Phòng Bách khoa thư Tổng hợp được thành lập năm 2021 trên cơ sở Phòng Nghiên cứu Bách khoa toàn thư và một số bộ phận có liên quan ở các phòng thư ký biên tập. Phòng có nhiệm vụ nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về bách khoa toàn thư, bách khoa toàn thư tổng hợp, bách khoa toàn thư chuyên ngành, bách khoa toàn thư dành cho đối tượng và lĩnh vực, từ điển bách khoa, góp phần cùng với Viện cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định chính sách của Đảng và Nhà nước đối với việc biên soạn một số loại hình của bách khoa toàn thư và từ điển bách khoa; biên soạn và biên tập các loại bách khoa toàn thư tổng hợp, bách khoa toàn thư chuyên ngành, bách khoa toàn thư dành cho đối tượng và lĩnh vực, từ điển bách khoa; thẩm định, tư vấn khoa học, đào tạo nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế về các vấn đề liên quan đến một số loại hình của bách khoa toàn thư, từ điển bách khoa. Trải qua gần 5 năm, dù còn nhiều khó khăn và thách thức, Phòng bước đầu cũng đã đạt được những thành tựu rất đáng khích lệ. Ngoài ra, báo cáo cũng đưa ra cách phân loại giữa bách khoa toàn thư tổng hợp và bách khoa toàn thư địa phương, những tồn tại của việc nghiên cứu và biên soạn các công trình bách khoa toàn thư tổng hợp ở nước ta hiện nay,…
Tọa đàm cũng đã nhận được những ý kiến trao đổi đóng góp của TS. Đặng Thị Phượng, TS. Quách Thị Gấm, TS. Hoàng Thị Thêm,… Các ý kiến đều cho rằng, trong bối cảnh Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam vừa sáp nhập vào Viện Ngôn ngữ học, báo cáo của PGS.TS. Lại Văn Hùng giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn các khái niệm thế nào là bách khoa thư, bách khoa toàn thư, bách khoa toàn thư tổng hợp có gì giống và khác bách khoa toàn thư địa phương, bách khoa toàn thư chuyên ngành… Hy vọng, trong thời gian tới, PGS.TS. Lại Văn Hùng sẽ có những buổi thuyết trình sâu hơn về các công đoạn để hình thành nên một công trình bách khoa toàn thư.