Triển khai kế hoạch của nhiệm vụ nghiên cứu khoa học cấp Bộ, ngày 30/3/2026, nhiệm vụ “Xây dựng bản đồ phân bố các từ chỉ quan hệ thân tộc trong phương ngữ Bắc” do TS. Nguyễn Tài Thái làm chủ nhiệm (Viện Ngôn ngữ học là cơ quan chủ trì) đã tổ chức hội thảo với chủ đề “Một số vấn đề về từ chỉ quan hệ thân tộc trong phương ngữ Bắc”. Hội thảo do TS. Nguyễn Tài Thái chủ trì. Tham dự Hội thảo có TS. Đặng Thị Phượng – Phó Viện trưởng phụ trách Viện Ngôn ngữ học, các thành viên nhiệm vụ và các đại biểu khách mời.

Tại hội thảo, TS. Nguyễn Tài Thái trình bày báo cáo Sự phân bố các từ chỉ Mẹ trong phương ngữ Bắc. Báo cáo đã cho thấy kết quả khảo sát các biến thể của từ chỉ “mẹ” trong phương ngữ Bắc ở các tỉnh thuộc phương ngữ Bắc và ứng dụng phần mềm ArcGIS để trực quan hóa sự phân bố không gian của từng biến thể. Nghiên cứu cho thấy lớp từ này rất đa dạng, gồm các dạng phổ biến như mẹ, u, bu và các biến thể mang giá trị lịch sử – xã hội như bầm/ầm, đẻ, mợ. Mỗi biến thể có vùng phân bố đặc trưng: mẹ lan rộng toàn vùng, u tập trung ở đồng bằng ven biển, bu xuất hiện nhiều ở Hải Phòng, bầm ở trung du – miền núi, trong khi đẻ và mợ rải rác ở một số khu vực nhất định. Việc ứng dụng ArcGIS giúp xác lập rõ ràng ranh giới, vùng giao thoa của các biến thể, đồng thời góp phần nhận diện cấu trúc nội bộ của phương ngữ Bắc và gợi mở hướng xây dựng bản đồ phương ngữ tiếng Việt hiện đại.

Ngoài báo cáo được trình bày trực tiếp, Hội thảo cũng nhận được 3 báo cáo khoa học liên quan đến các vấn đề của từ chỉ quan hệ thân tộc trong tiếng Việt nói chung và của phương ngữ Bắc nói riêng của các thành viên nhiệm vụ. Đó là các báo cáo: Đặc điểm từ ngữ thân tộc trong tiếng Việt (ThS. Đàm Thị Thúy), Phương thức cấu tạo từ xưng hô thân tộc trong tiếng Việt (TS. Trần Hương Thục), Việc sử dụng đại từ nhân xưng trong tiếng Việt qua các phương ngữ (TS. Nguyễn Thị Phương). Các báo cáo này cho thấy một bức tranh chung của từ ngữ chỉ quan hệ thân tộc trong tiếng việc và cách sử dụng chúng qua các phương ngữ khác nhau.

Hội thảo đã nhận được nhiều ý kiến thảo luận cũng như góp ý của các đại biểu tham dự như ý kiến của TS. Đặng Thị Phượng, TS. Nguyễn Thị Phương, PGS. TS. Trịnh Thị Hà, TS. Phan Lương Hùng, TS. Nguyễn Thị Ly Na, TS. Bùi Thị Ngọc Anh, TS. Trần Hương Thục, TS. Vũ Thị Hải Hà…

Hội thảo góp phần làm rõ những vấn đề liên quan đến từ chỉ quan hệ thân tộc trong phương ngữ Bắc cũng như trong tiếng Việt toàn dân; giúp nhiệm vụ có một cái nhìn tổng quan về nhóm từ này để có thể bổ sung tư liệu cũng như những nội dung chuyên môn cần thiết trong chuyên luận, phục vụ công tác nghiệm thu trong thời gian tới.  

Sau đây là một số hình ảnh của Hội thảo: