TỌA ĐÀM KHOA HỌC PHÒNG NGÔN NGỮ HỌC ỨNG DỤNG “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA NGÔN NGỮ HỌC ỨNG DỤNG”
Sáng ngày 03 tháng 7 năm 2025, Viện Ngôn ngữ học đã tổ chức buổi tọa đàm khoa học với chủ đề “Một số vấn đề của Ngôn ngữ học ứng dụng”. Diễn giả của buổi tọa đàm khoa học là GS.TS. Nguyễn Văn Khang, Ủy viên Hội đồng Chức danh giáo sư ngành Ngôn ngữ học, Phó Chủ tịch Hội Ngôn ngữ học Việt Nam, Trưởng khoa Đông phương học (Đại học Phenikaa), nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học. Tham dự buổi tọa đàm có TS. Đặng Thị Phượng, Bí thư Chi bộ, Phó Viện Trưởng phụ trách cùng các cán bộ của Viện Ngôn ngữ học.
Báo cáo của GS.TS. Nguyễn Văn Khang tập trung vào 2 nội dung chính:
Một số vấn đề chung của Ngôn ngữ học ứng dụng; Trao đổi về một số vấn đề xuyên suốt của Ngôn ngữ học ứng dụng: dạy – học ngôn ngữ.
Ở nội dung thứ nhất, báo cáo đã khái quát lịch sử phát triển của ngành ngôn ngữ học ứng dụng: sự ra đời và các hướng nghiên cứu của ngôn ngữ học ứng dụng qua các thời kì. Có thể thấy, ngôn ngữ học ứng dụng là một chuyên ngành của ngôn ngữ học. Ngôn ngữ học ứng dụng giải quyết các vấn đề của ngôn ngữ dựa trên ngôn ngữ trong thế giới thực. Báo cáo cũng phân tích mối quan hệ giữa ngôn ngữ học lí thuyết, ngôn ngữ học ứng dụng và việc sử dụng ngôn ngữ, từ đó đưa ra đề xuất về việc phân chia ngôn ngữ học thành ngôn ngữ học lí thuyết bao gồm: ngữ âm học, ngữ pháp học, từ vựng học và ngữ nghĩa học; ngôn ngữ học ứng dụng bao gồm phần lõi (dạy và học ngôn ngữ; đa ngữ, chính sách ngôn ngữ, kế hoạch hóa ngôn ngữ trong giáo dục ngôn ngữ, dịch thuật, từ điển học, tên riêng/ danh xưng học, ngôn ngữ học kí hiệu, bệnh lí ngôn ngữ, chữ viết/văn tự, đánh giá ngôn ngữ, kiểm tra ngôn ngữ, ngôn ngữ trong sử dụng) và phần biên (tiếp cận liên ngành bao gồm: ngôn ngữ học xã hội, ngôn ngữ học tâm lí, ngôn ngữ học nhân chủng, ngôn ngữ học nhân học, ngôn ngữ học máy tính, ngôn ngữ học dân tộc, ngôn ngữ học toán học/ tính toán, ngôn ngữ học thần kinh v.v.
Ở nội dung thứ hai, báo cáo đề cập đến vấn đề dạy học ngôn ngữ. Đây là một trong những nội dung cốt lõi nhất của ngôn ngữ học ứng dụng bởi vì nhiệm vụ hàng đầu của ngôn ngữ học ứng dụng là giáo dục ngôn ngữ. GS. Nguyễn Văn Khang đưa ra các khái niệm liên quan đến việc dạy và học ngôn ngữ như:
ngôn ngữ; tiếng mẹ đẻ; ngôn ngữ; tiếng bố đẻ, ngôn ngữ/tiếng cha mẹ, bản ngữ, ngôn ngữ thứ nhất, ngôn ngữ thứ hai, ngôn ngữ di sản/ ngôn ngữ cội nguồn, ngôn ngữ quốc gia, ngôn ngữ chính thức, ngôn ngữ dân tộc thiểu số, ngôn ngữ chung/ bắc cầu, quốc tế ngữ, ngoại ngữ v.v. Những khái niệm này rất phức tạp, liên quan đến các nhân tố chính trị, xã hội, dân tộc, di dân, kết hôn v.v.. Ông nhấn mạnh việc giảng dạy ngôn ngữ nói chung và giảng dạy ngoại ngữ nói riêng không thể tách rời ngôn ngữ học. Bên cạnh đó, ông cũng đề cập đến nhiều vấn đề quan trọng khác của việc dạy – học ngôn ngữ như:
vai trò của bản ngữ, tiếng mẹ đẻ trong dạy – học ngôn ngữ thứ hai, vấn đề tương tác giữa người dạy và người học, các mã ngành đào tạo tiến sĩ về ngôn ngữ ở Việt Nam (thực trạng và một số bất cập).
Buổi tọa đàm diễn ra sôi nổi với phần thảo luận giữa diễn giả và các nhà khoa học tham gia: PGS.TS. Trịnh Thị Hà, TS. Phan Lương Hùng, TS. Quách Thị Gấm, ThS. Bùi Đăng Bình... Các ý kiến đều cho rằng bài trình bày của GS.TS. Nguyễn Văn Khang vô cùng hữu ích cho các nhà nghiên cứu về ngôn ngữ học ứng dụng. Nghiên cứu này đã khái quát được những vấn đề quan yếu nhất của ngôn ngữ học ứng dụng đồng thời gợi mở về các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể triển khai ở lĩnh vực này. Hi vọng trong tương lai, GS.TS. Nguyễn Văn Khang sẽ có những buổi trình bày về các chủ đề khác trong nghiên cứu ngôn ngữ học hiện đại.
Tin bài: Nguyễn Thị Thu Hảo