Được sự cho phép của Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, ngày 28/10/2025, Viện Ngôn ngữ học đã tổ chức thành công Hội thảo khoa học quốc gia “Những vấn đề Ngôn ngữ học, Từ điển học và Bách khoa thư học năm 2025” dưới sự chủ trì của TS. Đặng Thị Phượng – Phó Viện trưởng phụ trách Viện Ngôn ngữ học và các nhà khoa học đầu ngành về Ngôn ngữ học, Từ điển học và Bách khoa thư học.

TS. Đặng Thị Phượng – Phó Viện trưởng phụ trách Viện Ngôn ngữ học và các nhà khoa học

     Hội thảo là cơ hội để Viện Ngôn ngữ học khẳng định chức năng, nhiệm vụ mới đã được Nhà nước và trực tiếp là Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam giao phó, sau khi Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam sáp nhập vào Viện Ngôn ngữ học. Đồng thời, khẳng định vị thế của Viện là cơ quan nghiên cứu đầu ngành về Ngôn ngữ học, Từ điển học và Bách khoa thư học ở Việt Nam.
     Hội thảo đã đón tiếp gần 100 đại biểu tham dự là các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ học, từ điển học và bách khoa thư học, các học viên cao học, nghiên cứu sinh… đến từ nhiều cơ sở đào tạo, trường đại học, viện nghiên cứu trên toàn quốc. Ban Tổ chức đã nhận được gần 40 báo cáo của các Giáo sư, Phó giáo sư, các nhà nghiêu cứu đến từ: Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh; Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh; Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh; Đại học Sài Gòn; Đại học Phương Đông, Đại học Văn Lang, Trường Đại học Ngoại ngữ - Du lịch, Đại học Công nghiệp Hà Nội, Viện Ngôn ngữ học, Viện Nghiên cứu con người, gia đình và giới…
     Nội dung của các báo cáo rất phong phú, từ những vấn đề cơ bản về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp tiếng Việt đến các vấn đề của ngôn ngữ học ứng dụng, ngôn ngữ học đối chiếu, ngôn ngữ và văn hóa, ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt Nam...; các vấn đề từ lí luận đến thực tiễn việc biên soạn từ điển và bách khoa thư ở Việt Nam và trên thế giới…
     Trong khuôn khổ một ngày làm việc, 10 báo cáo đại diện cho các lĩnh vực nghiên cứu đã được trình bày và thảo luận tại Hội thảo. Ở lĩnh vực Ngôn ngữ học, bên cạnh các báo cáo khai thác những vấn đề truyền thống nhưng đầy thú vị như: “Chơi chữ thể hiện qua chặng hát đố - hát đối nam nữ trong hát phường Vải” (GS.TS, Đỗ Thị Kim Liên)…, nhiều báo cáo lại vận dụng các lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại như ngôn ngữ học chức năng hệ thống, ngôn ngữ học tri nhận… đề giải quyết các vấn đề cụ thể trên nhiều nguồn ngữ liệu khác nhau. Tiêu biểu là các báo cáo: “Phân tích siêu chức năng văn bản trong truyện tranh từ lí thuyết diễn ngôn đa phương thức (khảo sát bộ truyện tranh “vang danh nghề cổ”) (PGS.TS. Lê Thị Lan Anh & ThS. Nguyễn Hoài Linh), “Tương đương ngữ nghĩa trong dịch thuật câu phức tiếng Việt và tiếng Anh” (PGS.TS. Trần Kim Phượng & NCS. Nguyễn Ngọc Anh), “Nghiên cứu ẩn dụ ý niệm trong văn học” (GS.TS. Nguyễn Văn Hiệp)… Ở lĩnh vực Từ điển học và Bách khoa thư học, các báo cáo cũng xoay quanh nhiều vấn đề lí luận, kinh nghiệm quốc tế, thực trạng và yêu cầu đặt ra đối với việc biên soạn ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Tiêu biểu có thể kể đến các báo cáo: “Bàn về đề án biên soạn “Bách khoa thư biển và hải đảo Việt Nam” trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo” (PGS. TS. Đinh Ngọc Vượng); “Bổ sung, chỉnh lý một số vấn đề khi biên soạn Bách khoa toàn thư địa phương” (Nhất Phàm, Lại Thị Tố Quyên), “Từ điển thuật ngữ dùng trong nhà trường: khái quát tình hình biên soạn và một số đặc trưng cơ bản” (TS. Quách Thị Gấm)…
     Hội thảo đã nhận được nhiều lượt ý kiến thảo luận, tựu chung đều đánh giá cao những đóng góp của các báo cáo trên các phương diện như: tính mới về lí  luận; phương pháp và cách tiếp cận hiện đại; tư liệu, thông tin mới… Bên cạnh đó, các ý kiến cũng gợi mở một số vấn đề khoa học cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu và thảo luận, chẳng hạn như: Úng dụng các lý thuyết ngôn ngữ học mới vào quá trình biên soạn sách giáo khoa, giảng dạy ngữ văn trong nhà trường như thế nào? Những yêu cầu đặt ra đối với biên soạn từ điển và bách khoa thư trong kỷ nguyên số và xu thế hội nhập toàn cầu?...

     Có thể nói, hội thảo “Những vấn đề Ngôn ngữ học, Từ điển học và Bách khoa thư học năm 2025” đã thành công tốt đẹp. Đây thực sự là một diễn đàn để các nhà khoa học chia sẻ và thảo luận những vấn đề cơ bản và thời sự của ngôn ngữ học, từ điển học và bách khoa thư học; góp phần cung cấp luận cứ cho việc tư vấn, hoạch định các chính sách về ngôn ngữ của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Đặc biệt, trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Ngôn ngữ học – Từ điển học – Bách khoa thư học đang đứng trước những yêu cầu mới của thời đại, đồng thời cũng là cơ hội để đổi mới phương pháp, cách tiếp cận hướng tới cung cấp cơ sở dữ liệu số phục vụ nhu cầu của xã hội, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển bền vững đất nước.

Tin bài: Nguyễn Thị Phương
Ảnh: Ngô Lê Ngọc