Tọa đàm khoa học “Một số vấn đề các ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở việt nam năm 2026”
Ngày
16/11/2026, tại trụ sở Viện Ngôn ngữ học, Phòng Ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở
Việt Nam và Đông Nam Á đã tổ chức tọa đàm khoa học “Một số vấn đề các ngôn ngữ
dân tộc thiểu số ở Việt Nam năm 2026”. Tham dự tọa đàm có TS. Phan Lương Hùng –
Trưởng phòng Ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt Nam và Đông Nam Á, toàn thể các
thành viên trong phòng cùng một số cán bộ quan tâm tham dự.
Tại buổi tọa đàm, 07 báo cáo viên đã trình bày một số vấn
đề ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, chữ viết các dân tộc thiểu số ở Việt Nam.
Báo cáo “Một số vấn đề ngữ âm - âm vị học các ngôn
ngữ dân tộc thiểu số ở Việt Nam” do TS. Phan Lương Hùng, Trưởng phòng Ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt Nam và Đông Nam Á
trình bày tập trung vào việc khái
quát những đặc điểm cơ bản của hệ thống ngữ âm và âm vị học trong các ngôn ngữ
dân tộc thiểu số ở Việt Nam và tiến tới nhận diện những đặc trưng ngữ âm - âm
vị học của các ngữ hệ Mông - Dao, Hán - Tạng, Nam Á, Nam Đảo và Tai - Kadai; những
vấn đề có liên quan trong việc phân tích ngữ âm, giải thuyết âm vị học đối với
một số nhánh, nhóm ngôn ngữ. Qua đó, báo cáo viên làm rõ sự đa dạng về mặt ngữ
âm giữa các ngôn ngữ, đồng thời đặt ra những vấn đề về phương pháp nghiên cứu,
miêu tả và tư liệu hóa ngôn ngữ.
Báo cáo “So sánh đặc điểm ngữ nghĩa của
tiểu trường đồ ăn và thức uống trong trường từ vựng - ngữ nghĩa ẩm thực tiếng Mông”
do TS. Phạm Anh Tú trình bày kết quả nghiên cứu và
so sánh hệ thống từ vựng chỉ đồ ăn và thức uống trong tiếng Mông. Trọng tâm là
phân tích cấu trúc nghĩa, các nét nghĩa khu biệt, phạm vi biểu vật và những
quan hệ ngữ nghĩa như bao thuộc, đồng nghĩa, trái nghĩa, toàn thể - bộ phận.
Kết quả cho thấy trường đồ ăn chủ yếu được tổ chức theo nguyên liệu, trạng thái
và cách chế biến; trong khi trường thức uống nổi bật ở đặc điểm chất lỏng,
hương vị và công dụng. Qua đó, góp phần nhận diện đặc trưng văn hóa ẩm thực của
người Mông thông qua ngôn ngữ.
Báo cáo “Cấu trúc động ngữ trong tiếng
Phù Lá” do TS. Phan Hoàng Anh trình bày miêu tả cấu
trúc và đặc điểm ngữ pháp của động ngữ trong tiếng Phù Lá. Các nội dung chính tập
trung làm rõ những đặc điểm của thành tố trung tâm động ngữ, các thành tố phụ
trước và các thành tố phụ sau động ngữ; trật tự sắp xếp các thành tố, phương
thức biểu thị ý nghĩa thời – thể, tình thái, phủ định và khả năng kết hợp của
động từ trung tâm.
Báo cáo “Cấu
trúc danh ngữ trong tiếng Nùng Giang” do ThS. Nguyễn Thu Huyền trình bày đã làm
rõ các đặc điểm cấu tạo và cách thức tổ chức cấu
trúc của danh ngữ trong tiếng Nùng Giang. Trọng tâm là xác định thành tố trung
tâm, các thành tố phụ trước và phụ sau, trật tự các thành tố, phương thức biểu
thị số lượng, đặc điểm, tính chất và quan hệ sở hữu. Nghiên cứu góp phần làm rõ
đặc điểm ngữ pháp của tiếng Nùng Giang, đồng thời cung cấp tư liệu cho việc so
sánh cấu trúc danh ngữ giữa các ngôn ngữ dân tộc thiểu số.
Báo cáo “Trường từ vựng Chiến binh"
trong sử thi Chương Han của người Thái Việt Nam” do TS. Tạ Quang Tùng trình bày
đã nêu kết quả khảo sát hệ thống từ ngữ thuộc
trường nghĩa chiến binh trong sử thi Chương Han. Nội dung tập trung vào việc
thu thập, phân loại các từ ngữ chỉ người chiến binh, vũ khí, trang phục, hoạt
động chiến đấu, phẩm chất và chiến công; phân tích đặc điểm ngữ nghĩa, quan hệ
giữa các nhóm từ và cách sử dụng trong văn bản sử thi. Qua đó, làm rõ hình
tượng người chiến binh, quan niệm về sức mạnh, lòng dũng cảm, danh dự và những
giá trị văn hóa của người Thái được phản ánh qua ngôn ngữ sử thi.
Báo cáo “Vấn
đề viết tiếng Ve trong hội thoại” do ThS. Bùi Đăng Bình trình bày đề cập đến những khó khăn và vấn đề đặt ra khi sử dụng
chữ viết để ghi lại tiếng Ve trong giao tiếp hội thoại. Trọng tâm là mối quan
hệ giữa ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết, cách ghi âm, ghi từ, biểu thị các đặc
điểm ngữ âm, ngữ điệu và những hiện tượng đặc thù trong lời nói tự nhiên. Báo
cáo hướng tới việc tìm kiếm phương thức ghi chép phù hợp, bảo đảm phản ánh
tương đối chính xác lời nói của người bản ngữ, phục vụ nghiên cứu, tư liệu hóa và
bảo tồn tiếng Ve.
Báo cáo “Hướng tới biên soạn Bách khoa
thư địa danh phường, xã thuộc thành phố Hà Nội” do TS. Lê Thị Hải Chi trình bày đề
cập đến định hướng xây dựng và biên soạn một công trình bách khoa thư về địa
danh cấp phường, xã thuộc thành phố Hà Nội. Nội dung trọng tâm bao gồm việc thu
thập, hệ thống hóa và chuẩn hóa tư liệu địa danh; xác định nguồn gốc, ý nghĩa,
lịch sử hình thành và biến đổi của địa danh; xây dựng cấu trúc thông tin và
nguyên tắc biên soạn các mục từ. Đặc biệt, việc thay đổi địa giới hành chính và
sắp xếp đơn vị hành chính đặt ra yêu cầu cập nhật, đối chiếu và chuẩn hóa dữ
liệu địa danh, góp phần bảo tồn giá trị lịch sử, văn hóa và ngôn ngữ của Thủ
đô. Các nội dung của báo cáo cũng đặt ra những vấn đề, khả năng ứng dụng trong nghiên
cứu, biên soạn bách khoa thư về các ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Việt Nam.
Các báo cáo đã nhận được nhiều ý kiến thảo luận
của các đại biểu tham dự, trong đó đánh giá cao giá trị khoa học của các báo
cáo với phạm vi nghiên cứu bao quát nhiều hướng tiếp cận của ngôn ngữ học: từ
nghiên cứu ngữ âm – âm vị học, ngữ pháp, từ vựng – ngữ nghĩa đến nghiên cứu
ngôn ngữ trong văn bản văn học dân gian các dân tộc thiểu số, và ứng dụng ngôn
ngữ học trong biên soạn bách khoa thư. Kết thúc buổi tọa đàm, TS. Phan Lương
Hùng khẳng định tầm quan trọng của việc nghiên cứu, miêu tả, tư liệu hóa và bảo
tồn các ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Việt Nam trong bối cảnh hiện nay; đồng thời
nhấn mạnh yêu cầu cần ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào giải quyết những vấn
đề thực tiễn của đời sống xã hội các dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Sau đây là một
số hình ảnh của buổi tọa đàm:
Các
thành viên tham dự tọa đàm chụp ảnh lưu niệm
ThS.
Bùi Đăng Bình trình bày báo cáo
Các
báo cáo viên trao đổi, thảo luận tại toạ đàm