Thực hiện Nhiệm vụ Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo "Nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu số hoá các ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Mông - Dao ở Việt Nam”, từ ngày 28 tháng 9 năm 2026 đến ngày 18 tháng 10 năm 2026, đoàn công tác của Viện Ngôn ngữ học do TS. Phan Lương Hùng - Trưởng phòng Ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt Nam và Đông Nam Á làm trưởng đoàn cùng với một số cán bộ Viện Ngôn ngữ học là thành viên nhiệm vụ đã làm việc với Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang và tiến hành khảo sát, thu thập ngữ liệu tại các xã Tân Trào, Tân Trịnh, Sà Phìn, Bạch Ngọc và Sơn Thủy, tỉnh Tuyên Quang.

Kết quả khảo sát bước đầu thu thập được nhiều ngữ liệu có giá trị về cấu trúc, ngôn ngữ học xã hội các ngôn ngữ, phương ngữ: Na Mẻo, Mông Trắng, Mông Hoa, Pà Thẻn và Dao Quần Chẹt, bao gồm gần 3000 từ vựng cơ bản, gần 3000 câu mẫu dự báo các hiện tượng ngữ pháp trong các ngôn ngữ Mông - Dao ở Việt Nam và một số văn bản chữ Nôm Dao. Ghi nhận tư liệu tại thực địa cho thấy nhiều đặc điểm ngữ âm, ngữ pháp đặc trưng của ngữ hệ, ví dụ như sự đa dạng của hệ thống thanh điệu và phương thức cấu âm của hệ thống phụ âm đầu… đồng thời ghi nhận sự suy giảm về sức sống ngôn ngữ (language vitality) rõ rệt ở tiếng Pà Thẻn và tiếng Dao Quần Chẹt. Năng lực ngôn ngữ của người Pà Thẻn và người Dao Quần Chẹt dưới 20 tuổi bị suy giảm rõ rệt. Nhiều trẻ em bản ngữ chỉ còn biết một vài câu tiếng mẹ đẻ. Tỉ lệ người biết chữ dân tộc mình rất thấp. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc bảo tồn và phát huy tiếng nói, chữ viết đối với ngôn ngữ các dân tộc thiểu số bị suy giảm sức sống ngôn ngữ nghiêm trọng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang nói chung và ở Việt Nam nói riêng.

Dưới đây là một số hình ảnh của đợt khảo sát:

Đoàn công tác làm việc với Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang