gọi chung hai trận đánh chiếm thành Hà Nội của quân đội Pháp vào các năm 1873 và 1882. Trận thứ nhất xảy ra vào các ngày 12 - 20.11.1873. Ngày 11.10, thống đốc Nam Kỳ cử thiếu tá hải quân Gacniê (F. Garnier) ra Hà Nội cùng 5 tàu chiến để đánh chiếm thành Hà Nội nhưng với danh nghĩa "giải quyết vụ Jăng Đuypuy" (Jean Dupuy). Ngày 10.11, Nguyễn Tri Phương (lúc đó lãnh chức Khâm mạng tuyên sát đổng sức đại thần) ra lời hiệu triệu quân và dân Hà Nội chống Pháp. Ngày 12.11, Gacniê gửi tối hậu thư đòi Nguyễn Tri Phương hạ khí giới giao nộp thành Hà Nội vào ngày 18.11. Không nhận được thư trả lời, tiếp đến ngày 19.11, Gacniê gửi tiếp tối hậu thư thứ hai và cũng như lần trước, không nhận được hồi âm. Đúng 6 giờ ngày 20.11, quân Pháp chia làm 2 hướng tây - nam và đông - nam tiến đánh Hà Nội. Đồng thời tàu chiến Pháp trên Sông Hồng đã dùng pháo hạm bắn vào thành. Cũng nhân dịp này, bọn lái buôn Jăng Đuypuy đã tiến hành đánh chiếm các khu vực buôn bán ngoài thành Hà Nội. Trong trận này, phò mã Nguyễn Lâm (con trai Nguyễn Tri Phương) hi sinh, Nguyễn Tri Phương bị thương nặng và sau vài giờ cũng mất trong ngày 20.11. Ngày 6.2.1874, quy ước kí kết giữa Nguyễn Văn Tường và Filat (Fillastre) thoả thuận về việc Pháp giao trả Hà Nội cho triều đình Huế, chỉ để lại 40 lính thuỷ đánh bộ.
Trận Hà Nội thứ hai xảy ra ngày 25.4.1882. Lần này việc đánh chiếm Hà Nội nằm trong âm mưu chung đánh chiếm Bắc Kỳ của thực dân Pháp. Ngày 25.3, thống đốc Nam Kỳ cử trung tá Rivie (H. Rivière) đem theo 2 chiến hạm và 300 quân tăng cường cho quân viễn chinh đánh chiếm Bắc Kỳ. Cũng như THN ngày 20.11.1873, đúng 5 giờ sáng ngày 25.4.1882, Rivie gửi tối hậu thư buộc Hoàng Diệu (tổng đốc Hà Nội) hạ khí giới và giao nộp thành trước 8 giờ sáng. Không được đáp ứng, đúng 8 giờ sáng, 4 pháo thuyền Pháp bắt đầu bắn phá thành Hà Nội. Đến 10 giờ 45 phút, quân Pháp đổ bộ đánh chiếm thành. Hà Nội thất thủ, Hoàng Diệu tuẫn tiết.