khởi nghĩa hưởng ứng chiếu Cần vương, có quy mô lớn, tổ chức chặt chẽ, do Phan Đình Phùng và Cao Thắng lãnh đạo. Căn cứ đầu tiên ở Hương Khê (Hà Tĩnh), sau đó lan ra 4 tỉnh (Hà Tĩnh, Nghệ An, Quảng Bình, Thanh Hoá), tạo thành một phong trào chống Pháp mạnh mẽ. Quân khởi nghĩa tự chế được trên 500 súng hoả mai và súng trường theo kiểu 1874 của Pháp. Địa bàn hoạt động được chia thành 15 "quân thứ", mỗi quân thứ gồm 100 - 500 người. Quân Pháp và quân triều đình tập trung đàn áp liên tục, nhưng không lúc nào dứt điểm. Khởi nghĩa kéo dài hơn mười năm, gây cho Pháp nhiều thiệt hại, mãi đến khi Phan Đình Phùng hi sinh (21.12.1895), KNHK mới bị suy yếu và tan rã.